Καθιέρωση Διεθνούς προτύπου για την εταιρική κοινωνική ευθύνη

Ιωάννης Χ. Σαριδάκης

Εκπόνηση διεθνούς προτύπου, ISO 26000

Η επίτευξη διεθνούς συναίνεσης για ένα κώδικα ορθής πρακτικής σχετικά με την κοινωνική ευθύνη των οργανισμών/επιχειρήσεων (ΚΕΟ), βρίσκεται σε καλό δρόμο. Ο Διεθνής Οργανισμός Τυποποίησης (ISO) με τη συμμετοχή των εθνικών οργανισμών τυποποίησης όπως του ΕΛΟΤ, στην Ελλάδα, εκπόνησε το σχέδιο εργασίας ISO 26000 «Οδηγός για την κοινωνική ευθύνη των οργανισμών».

Ως το 2008 αναμένεται να εκδοθεί το διεθνές πρότυπο, προαιρετικής εφαρμογής,  για την κοινωνική ευθύνη για όλες τις κατηγορίες επιχειρήσεων, δημόσιες/κυβερνητικές, ιδιωτικές ή εθελοντικές, αποδεκτό από τις αναπτυγμένες αλλά και τις αναπτυσσόμενες χώρες.

Το ISO 26000 δεν θα είναι πρότυπο πιστοποίησης όπως το 9001 ή το 14001. Δεν θα περιγράφει απαιτήσεις για ένα νέο σύστημα διαχείρισης που αφορά την κοινωνική ευθύνη αλλά θα παρέχει καθοδήγηση στις επιχειρήσεις για να λειτουργήσουν με κοινωνικώς υπεύθυνο τρόπο.

Ο στόχος είναι, στο ISO 26000 να συμφωνηθεί διεθνώς τι σημαίνει κοινωνική ευθύνη των επιχειρήσεων, να καταγραφούν οι κοινές αρχές, ο ενδεδειγμένος τρόπος υιοθέτησης και εφαρμογής των αρχών αυτών, η επικοινωνία και η διάδοση αρχών και ορθών πρακτικών προς όφελος της διεθνούς κοινότητας. Να μπορούν οι επιχειρήσεις να αναλαμβάνουν την ευθύνη για τις επιπτώσεις των δραστηριοτήτων τους στην κοινωνία και το περιβάλλον και να παίρνουν σχετικά μέτρα που να ενισχύουν τις θετικές επιπτώσεις, τα οφέλη για την κοινωνία.

Εξελίξεις στο διεθνές πλαίσιο, ευκαιρίες και απειλές

Σήμερα αναπτύσσονται διεθνώς πολλές πρωτοβουλίες των επιχειρήσεων για την κοινωνική ευθύνη και υπάρχουν πολλές σχετικές διεθνείς συμφωνίες, ιδιαίτερα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών(ΟΗΕ) και της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO). Ένας ενδεικτικός κατάλογος των διεθνών συμφωνιών και σχετικών προτύπων παρουσιάζεται στο Παράρτημα Α, στην αγγλική γλώσσα για τη διευκόλυνση της αναζήτησης των κειμένων στο διαδίκτυο.

Η παγκοσμιοποίηση και η διάδοση της κοινωνίας της πληροφορίας επιβάλλει την υιοθέτηση κοινών προτύπων. Παράδειγμα, η πίεση που αφορά τη διασφάλιση ελάχιστων εγγυήσεων για τους εργαζόμενους στις αναπτυσσόμενες χώρες για την αποδοχή των προϊόντων στις αγορές των αναπτυγμένων χωρών.

Παράλληλα μεγαλώνουν οι ανησυχίες για τις κλιματικές αλλαγές, τη ρύπανση, την καταστροφή περιβαλλοντικών συστημάτων στον πλανήτη και τη βιωσιμότητα του σημερινού μοντέλου ανάπτυξης.

Οι επιχειρήσεις στη στρατηγική τους εξετάζουν τις προοπτικές και την επιχειρηματική διακινδύνευση σε αυτό το περιβάλλον με αυξανόμενες τις απειλές φυσικών, τεχνολογικών καταστροφών, ατυχημάτων ή συμβάντων που μπορεί να επηρεάσουν τις καταναλωτικές μας συνήθειες με σημαντικές, πολλές φορές αρνητικές, συνέπειες για τις επιχειρήσεις.

Η δραστηριοποίηση των μη  κυβερνητικών οργανώσεων σε κοινωνικά και περιβαλλοντικά θέματα και η πίεση στις επιχειρήσεις για επενδύσεις κοινωνικώς υπεύθυνες έφερε στην επιφάνεια πιο έντονα το θέμα της εκπροσώπησης των διαφορετικών συμφερόντων και των ενδιαφερομένων μερών για τις επιχειρήσεις.

Απαντήσεις

Τι είναι η κοινωνική ευθύνη των επιχειρήσεων (ΚΕΟ) και ποιοι είναι οι ενδιαφερόμενοι για τη διαβούλευση; 

Ορισμός της κοινωνικής ευθύνης των επιχειρήσεων και των σχετικών εννοιών

Λογοδοσία/ευθύνη για τις συνέπειες στην κοινωνία και το περιβάλλον, των δραστηριοτήτων ενός οργανισμού.

Οι σχετικές ενέργειες του οργανισμού είναι συναφείς με τις δραστηριότητες του οργανισμού και εναρμονίζονται με τα συμφέροντα της κοινωνίας, τοπικής και ευρύτερης και ικανοποιούν  τις νομικές, τις διεθνείς και τις ηθικές απαιτήσεις συμπεριλαμβανομένων των απαιτήσεων για την αειφορία.

Ακόμη διευκρινίζονται οι σχετικές έννοιες, αρχές ΚΕΟ, τα θέματα ή οι συνιστώσες της ΚΕΟ, το πλαίσιο για τον καθορισμό των συνιστωσών της  ΚΕΟ περιλαμβανομένης της σφαίρας επιρροής του οργανισμού, οι συμμέτοχοι και τα ενδιαφερόμενα μέρη, η διαβούλευση μαζί τους και η απαραίτητη διαφάνεια στις σχέσεις και την επικοινωνία.

Οι ενδιαφερόμενοι, για τις επιχειρήσεις, είναι:

οι μέτοχοι, οι προμηθευτές, οι υπεργολάβοι, φασονίστες, οι τράπεζες/χρηματοδότηση, ασφάλιση/ οι επιχειρήσεις της εφοδιαστικής αλυσίδας και οι συνδεόμενες επιχειρήσεις

οι πελάτες, χρήστες, καταναλωτές,

οι εργαζόμενοι,

οι αρμόδιες αρχές, δημόσια διοίκηση, διεθνείς οργανισμοί,

η κοινωνία, τοπική και ευρύτερη οι επαγγελματικές/ επιστημονικές/ καταναλωτικές/ περιβαλλοντικές ενώσεις , οι Μη κυβερνητικές οργανώσεις τα Ακαδημαϊκά ιδρύματα και ο τύπος

οι μελλοντικές γενιές

Οι ενέργειες των επιχειρήσεων για την κοινωνική ευθύνη περιλαμβάνουν εντοπισμό των επιπτώσεων των δραστηριοτήτων του οργανισμού στους άλλους πλην μετόχων και τις αλλαγές στην αντιμετώπιση ώστε να αυξηθούν οι θετικές επιπτώσεις, τα οφέλη στην κοινωνία από τη λειτουργία του οργανισμού.

Αρχές της κοινωνικής ευθύνης των επιχειρήσεων

Γίνεται η διάκριση σε γενικές, βασικές και λειτουργικές αρχές. 

Οι γενικές αρχές αφορούν τη δέσμευση για σεβασμό των διεθνών συμβάσεων και των νόμων και των αναγκών των ενδιαφερομένων μερών.

Οι βασικές αρχές αφορούν το σεβασμό σε περιβάλλον, στα ανθρώπινα/ατομικά και εργατικά δικαιώματα, στη χρηστή εταιρική διοίκηση και τις θεμιτές πρακτικές συναλλαγών και το σεβασμό των αναγκών της  τοπικής κοινότητας και των καταναλωτών.

Οι λειτουργικές αρχές είναι για την ανάληψη και τον καθορισμό των ορίων ευθύνης και επιρροής, την υιοθέτηση από διοίκηση, την αναγνώριση των θεμάτων/συνιστωσών της ΚΕΟ, την αναγνώριση και διαβούλευση με συμμέτοχους/ενδιαφερομένους/κοινωνία, την διαφάνεια στην επικοινωνία και την ευθύνη σχετικά με τον κύκλος ζωής των προϊόντων της επιχείρησης. 

Θέματα ΚΕΟ

Η κοινωνική ευθύνη των επιχειρήσεων μπορεί να εκφραστεί στους παρακάτω τομείς:

1.Εταιρική διοίκηση

2.Περιβάλλον

3.Ανθρώπινα δικαιώματα/ ατομικά, πολιτικά, οικονομικά, πολιτιστικά, κοινωνικά, εργατικά δικαιώματα

4.Εργασιακά / Υγεία και ασφάλεια στην εργασία, αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας, ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού

5.Λειτουργικές πρακτικές/ θεμιτές πρακτικές ανταγωνισμού, ηθική, διαφάνεια, επέκταση θεμιτών πρακτικών και για προμηθευτές, εφοδιαστική αλυσίδα, καταπολέμηση διαφθοράς, σεβασμό πνευματικών και άλλων δικαιωμάτων

6.Καταναλωτές/ άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις

7.Κοινωνία, τοπική και ευρύτερη/ συμμετοχή, ανάπτυξη και φιλανθρωπία

Χρηστή εταιρική διοίκηση είναι η συμμετοχική, συναινετική, διαφανής, σύννομη, δίκαιη και αξιακή που λογοδοτεί για τη λήψη αποφάσεων, τις αποφάσεις και την υλοποίηση με αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα με την επικοινωνία της δέσμευσης της διοίκησης και των αποτελεσμάτων/σχετικών επιδόσεων.

Σεβασμός στο περιβάλλον σημαίνει την πρόληψη ρύπανσης, των κλιματικών αλλαγών, τη ορθολογική χρήση πόρων και γης, τη διατήρηση και αποκατάσταση των οικοσυστημάτων με σεβασμό των αναγκών των επόμενων γενιών για ευημερία και ποιότητα ζωής.

Οδηγίες εφαρμογής της ΚΕΟ

Στο πρότυπο θα παρέχεται καθοδήγηση για ενέργειες για κάθε τύπο και μέγεθος επιχείρησης που μπορούν να αναπτυχθούν βήμα-βήμα ή με εστίαση σε ένα θέμα ή στάδιο, στις διεργασίες, προϊόντα ή υπηρεσίες, στην πολιτική ή στις λειτουργίες. Οι οδηγίες θα είναι συμβατές με τα υπάρχοντα μοντέλα και πρακτικές των επιχειρήσεων διεθνώς, για την κοινωνική ευθύνη.

Περιλαμβάνονται:

1.Ανάλυση του περιβάλλοντος που λειτουργεί η επιχείρηση/ Είδος οργανισμού, όραμα, αποστολή, πολιτική, αρχές, κώδικας  πρακτικής/αριθμός απασχολουμένων, θέση παραγωγικών μονάδων και πωλήσεων, Θέση στην εφοδιαστική αλυσίδα/προμηθευτές πρώτης ύλης, υπεργολάβοι, φασονίστες, πελάτες μέχρι και εργολάβοι διάθεσης αποβλήτων. Κύρια προϊόντα και υπηρεσίες, κύριες διεργασίες. Ενδιαφερόμενοι

2.Εισαγωγή της κοινωνικής ευθύνης/ τομείς/θέματα ΚΕ, καθορισμός πολιτικής, κωδίκων πρακτικής, σφαίρας επιρροής στόχοι, προσέγγιση και μέθοδοι εισαγωγής  1.Διαβούλευση με ενδιαφερομένους/ εντοπισμός και επιλογή, ενεργοποίηση, συνεργασία, δημιουργία κουλτούρας εταίρων, άντληση πληροφόρησης και επικοινωνία, μέθοδοι και προσεγγίσεις

2.Καθημερινή πρακτική/ διάθεση πόρων, ευαισθητοποίηση προσωπικού, εισαγωγή στις κύριες λειτουργίες, επιλογή ενεργειών, στόχων και μεθόδων προσέγγισης

3.Επανεξέταση επιδόσεων για βελτίωση

4.Επικοινωνία

Ομάδα ΕΛΟΤ για την «Εταιρική κοινωνική ευθύνη»

Ο Ελληνικός Οργανισμός τυποποίησης συγκρότησε ειδική ομάδα για την παρακολούθηση και τη συμμετοχή στη διαδικασία εκπόνησης του διεθνούς προτύπου. Στην ομάδα αυτή συμμετέχουν εκπρόσωποι του Συνδέσμου Ελληνικών Βιομηχανιών (ΣΕΒ), των καταναλωτών, του Ελληνικού δικτύου για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη (ΕΚΕ) και ειδικοί επιστήμονες. Η ομάδα επεξεργάζεται, απέστειλε και θα αποστείλει και θα υποστηρίξει προτάσεις για την έκδοση ενός διεθνούς προτύπου που θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες και προσδοκίες των επιχειρήσεων και των ενδιαφερομένων  στην Ελλάδα.

Σαριδάκης Ιωάννης, Υπεύθυνος τομέα τυποποίησης συστημάτων διαχείρισης, ΕΛΟΤ, μέλος της ομάδας «Εταιρική κοινωνική ευθύνη»

ixs@elot.gr/ τηλ. 210 2120113/ ΕΛΟΤ, Αχαρνών 313, 111 45 Αθήνα

Παράρτημα Α. Κατάλογος διεθνών συμφωνιών  και προτύπων για την ΚΕΟ

1.GRI Global Reporting Initiative, Sustainability Reporting Guidelines

2.Ethos Indicators of CSR

3.AA1000 Series standards on Accountability

4.UN Declaration on human rights, UN Earth summit Rio 1992, Johannesburg 2002 on sustainable development-declaration and plan of implementation, UN Global Compact principles, Environmental Program Finance Initiative (UNEP FI) Principles for RI, UNCAC Convention against corruption

5.OECD Guidelines for Multinational Enterprises

6.ILO Declaration on fundamental principles and rights at work and Tripartite declaration of principles concerning Multinational Enteprises and social policy

7.WHO Framework convention on tobacco control

8.ISO 14063: 2005, Environmental communication

9.BS 8900:2006, Guidance for managing sustainable development

10.AFNOR FD X30-023, Guidance for managing sustainable development