ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΔΙΚΤΥΟ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ

Εισήγηση του κ. Ιωάννη Βουρνά,

Γεν. Διευθυντή Περιβάλλοντος ΥΠΕΧΩΔΕ,

στο 18ο Συνέδριο του Πανελλήνιου Δικτύου Οικολογικών Οργανώσεων (ΠΑΝΔΟΙΚΟ)

με θέμα: «Κοινωνική Περιβαλλοντική Ευθύνη και Απασχόληση»,

στη Βέροια,

3-5 Νοεμβρίου 2006

Θέμα: «Κοινωνική και Περιβαλλοντική Αριστεία – Ηθικά κίνητρα για την Απασχόληση, την Ανάπτυξη και την Προστασία του Περιβάλλοντος»

Φίλες και φίλοι, κυρίες και κύριοι, αγαπητοί σύνεδροι του ΠΑΝΔΟΙΚΟ, εκπρόσωποι της ΚΕΔΚΕ, της ΓΣΕΕ και του Δήμου Βέροιας. Αξιότιμοι προσκεκλημένοι.

 Το θέμα για το οποίο καλούμαι να μιλήσω είναι ένα θέμα που μόλις τώρα περίπου ανοίγει στην Ελλάδα, ένα θέμα δηλαδή καινοτόμο. Ευχαριστώ το ΠΑΝΔΟΙΚΟ για την πρόσκληση καθώς και τους υπόλοιπους συνδιοργανωτές, την ΚΕΔΚΕ, τη ΓΣΕΕ και το Δήμο Βέροιας. Το θέμα μου απαιτεί ευρύτερη συνεργασία, καθώς είναι ένα πολυκλαδικό ζήτημα.

Θα κάνω μια απόπειρα να συνοψίσω τις συνιστώσες, τους άξονες, που κατά την γνώμη μου μπορούν να αναδείξουν το συγκεκριμένο ζήτημα.

Πρώτα θα αναφερθώ στο θέμα της κοινωνικής αριστείας και κατά δεύτερο λόγο στην περιβαλλοντική κοινωνική αριστεία ή την περιβαλλοντική αριστεία ειδικότερα.

Α. Η κοινωνική αριστεία είναι ένα πεδίο ανάπτυξης εθελοντικών σχέσεων και  αμοιβαιότητας, έχει μια δυναμική αμφίδρομης σχέσης, ανάμεσα στην κοινωνία και έναν πρωταγωνιστή στον ιδιωτικό τομέα.

Η αριστεία είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ανάληψη κοινωνικών πρωτοβουλιών και ρόλων από τον ιδιωτικό τομέα. Η αριστεία αυτή αποτελεί μια βράβευση, μια αναγνώριση ρόλου και απελευθερώνει δυνάμεις κοινωνικής αλληλεγγύης.

1. Καταρχήν η κοινωνική αριστεία είναι ενταγμένη σαν ένα υποσύστημα, σαν μια δυναμική, μέσα σε ένα ευρύτερο σύστημα. Είναι ένας παράγοντας συστημικής δυναμικής.

2. Κατά δεύτερο λόγο η κοινωνική αριστεία λειτουργεί στην ίδια την επιχείρηση, σαν μια εσωτερική της δυναμική, έχει αλυσιδωτές αντιδράσεις και επιπτώσεις στην ηθική, την κοινωνική και την επιχειρηματική συνοχή της εταιρείας, ή της επιχείρησης του ιδιωτικού τομέα.

3. Κατά τρίτο λόγο η κοινωνική αριστεία έχει  μια δυναμική στην ίδια την κοινωνία ως θεσμός και έχει σημαντική επίδραση στα κοινωνικά πρότυπα τα οποία και συνδιαμορφώνει.

 4. Κατά τέταρτο λόγο η κοινωνική αριστεία διαμορφώνει Κοινωνικές Συμπράξεις και αυτό θέλω να το προσέξουμε ιδιαίτερα. Οι κοινωνικές συμπράξεις έχουν ένα καθαρά εθελοντικό χαρακτήρα, δεν αποβλέπουν σε κέρδος αλλά αποτελούν δυναμική για κοινωνικές πρωτοβουλίες.

Αυτές οι κοινωνικές συμπράξεις, μπορεί να μην απαιτούν κεφάλαια πολλά, έχουν όμως πολύ μεγάλη ηθική και κοινωνική αποδοτικότητα, σε ευαίσθητους τομείς, που δεν τους καλύπτει η αγορά και που δεν έχει την ικανότητα και ο δημόσιος τομέας να προσαρμοστεί μέσα από τις γραφειοκρατικές και άλλες δεσμεύσεις στην κάλυψη των αναγκών αυτών.

Οι κοινωνικές συμπράξεις, όπως συμπράξεις για παράδειγμα μεταξύ αυτοδιοίκησης, ΜΚΟ, κοινωνικών φορέων, εταιρειών-επιχειρήσεων, ερευνητικών ιδρυμάτων, πανεπιστημίων, φορέων εκπαίδευσης γενικότερα κλπ. καλούνται να επιλύσουν πολύ σημαντικά προβλήματα και να καλύψουν κενά, απουσίες πολιτικών και δράσεων.

Ιδιαίτερα αυτές οι κοινωνικές συμπράξεις είναι χρήσιμες και αναγκαίες στον τομέα του περιβάλλοντος. Πέρα όμως από τους τέσσερις αυτούς μέχρι τώρα ρόλους, υπάρχουν άλλοι δύο ρόλοι:

5. Είναι η επικοινωνιακή δυναμική της κοινωνικής αριστείας, όπου εδώ παίζουν σημαντικό ρόλο τα ΜΜΕ. Όμως και η ίδια η κοινωνική αριστεία είναι ένα σύστημα επικοινωνίας με μια δική του δυναμική και διάχυση του μηνύματός της, και τέλος

6. Ο έκτος ρόλος του είναι στην αγοραία απόδοση της κοινωνικής αριστείας.

Είναι αυτός που ενδιαφέρει ιδιαίτερα τον ιδιωτικό τομέα ο οποίος όμως επηρεάζεται σίγουρα από τους υπόλοιπους πέντε ρόλους, τους ρόλους δηλαδή που τροφοδοτούν, ενδυναμώνουν το σύστημα της κοινωνικής αριστείας ως παράγοντα αποτελεσματικού στην αγορά. Οι έρευνες δείχνουν όλο και πιο πολύ ότι αυτός ο ρόλος είναι ισχυρός και πειστικός τελικά για τις ίδιες τις επιχειρήσεις ακόμη και από ιδιοτελή προσέγγιση. Μένει βέβαια να δούμε πως μπορεί να γίνει και πιο ισχυρός αυτός ο ρόλος και ιδιαίτερα στον τομέα του περιβάλλοντος.

Β. Ας έρθουμε όμως τώρα στην περιβαλλοντική αριστεία.

Η περιβαλλοντική αριστεία αποβλέπει, στη προστασία του περιβάλλοντος αυτή καθ’ αυτή. Είναι συνυφασμένη με το περιβάλλον και χαρακτηρίζεται από περιβαλλοντικούς στόχους. Δηλαδή, αν έχουν επιτευχθεί ορισμένοι περιβαλλοντικοί στόχοι, τότε κάποιος είναι δικαιούχος του να συμμετάσχει στη διεκδίκηση της περιβαλλοντικής αριστείας.

Εκτός από αυτό, η έννοια της περιβαλλοντικής αριστείας, καλύπτει την εν γένει βελτίωση της περιβαλλοντικής απόδοσης, την αποφυγή προβλημάτων, την εσωτερική καινοτομία, και τέλος αποτελεί ένα σύστημα ποιότητας, επωνυμίας και πρόσβασης  στην αγορά.

Με την έννοια αυτή βλέπουμε ότι η περιβαλλοντική αριστεία είναι ένα σύστημα εξοικονόμησης απέναντι σε ένα κόστος περιβαλλοντικών αστοχιών που μπορούν να υπάρχουν στην παραγωγή, όπως ένα σύστημα προώθησης και προβολής του προϊόντος και συνεπώς διαμόρφωση του μεριδίου της στην αγορά. Με την έννοια αυτή υπάρχουν πρόσθετα κίνητρα στο να διεκδικήσει, να επιδιώξει κάποιος την περιβαλλοντική αριστεία. 

Γ.Το επόμενο βήμα μας είναι να εξετάσουμε τα ηθικά κίνητρα, τις κατηγορίες των ηθικών κινήτρων.

1. Η πρώτη κατηγορία των ηθικών κινήτρων, η πρώτη διάσταση μάλλον είναι ότι τα ηθικά κίνητρα έχουν ένα χαρακτήρα εθελοντικό.

2. Η δεύτερη διάσταση αναφέρεται στα εσωτερικά αποτελέσματα. Τα ηθικά κίνητρα είναι πολύ ισχυρά στο να επιφέρουν εσωτερικά αποτελέσματα στον επιχειρηματία, στον εργαζόμενο, στην εσωτερική δομή, στην διαδικασία παραγωγής.

3. Τα ηθικά κίνητρα, οδηγούν τελικά σε κοινωνική συνοχή και εμπιστοσύνη. Αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για την σταθερότητα του μεριδίου στην αγορά και επίσης ένα εφαλτήριο διεκδίκησης ευρύτερου μεριδίου αγοράς.

4. Τα ηθικά κίνητρα επιφέρουν επικοινωνιακά και πελατειακά αποτελέσματα.

5. Πέμπτον, και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, μας βοηθούν να επιτύχουμε συμφωνίες τιμής, οδηγώντας μέσα από μια σύνθεση υλικών – οικονομικών αξιών και άυλων ηθικών αξιών και κινήτρων.

Οι συμφωνίες τιμής βρίσκουν την πιο ολοκληρωμένη τους μορφή στα δίκτυα πώλησης ηθικού και δικαίου εμπορίου. Οι συμφωνίες τιμής επιτυγχάνονται όταν υπάρχει αυτή η προσωπική σχέση και αυτή η ανιχνευσιμότητα, το οδοιπορικό και το δρομολόγιο από τον παραγωγό, στον έμπορο και στον καταναλωτή. Αυτές οι συμφωνίες τιμής είναι από τα εργαλεία που μας επιτρέπουν να διαφοροποιήσουμε το προϊόν και τη σχέση μας μαζί του, την προβολή του στην αγορά, με ένα τρόπο που να έχει την συναίνεση του καταναλωτή και οπωσδήποτε και του μεσάζοντα, του εμπόρου.

Δ. Το επόμενο βήμα μας είναι να δούμε τον ρόλο που έχει η αριστεία στην απασχόληση. Πρωταρχικά η αριστεία μπορεί να κατευθύνεται και προς τους εργαζόμενους. Μπορεί να λειτουργήσει και σαν εργασιακή αριστεία, αλλά κυρίως η αριστεία προς την εταιρεία επιφέρει στην επιχείρηση μια σχέση υψηλής φιλοτιμίας.

Ας δούμε όμως τώρα που η επιδίωξη της περιβαλλοντικής αριστείας και η εθελοντική και περιβαλλοντική στόχευση επιφέρει τελικά βελτίωση της απασχόλησης.

Η δημιουργία ενός εσωτερικού φορέα ευθύνης και αριστείας κυρίως στις μεγάλες επιχειρήσεις, όπως απαιτεί η διεκδίκηση της περιβαλλοντικής αριστείας αλλά και οι δράσεις εταιρικής κοινωνικής ευθύνης απαιτούν ένα σχεδιασμό. Συνεπώς στον τομέα του σχεδιασμού των κοινωνικών και δημοσίων σχέσεων δημιουργούνται θέσεις εργασίας.

Αυτός ο σχεδιασμός, οι ανάλογες δράσεις και η ανάπτυξη των δημοσίων σχέσεων, επιδρά στην  απόδοση την εσωτερική και την εξωτερική, δηλαδή στην απόδοση της επιχείρησης προς την κοινωνία, και προς την αγορά και όχι μόνο προς την παραγωγή του ίδιου του προϊόντος, αλλά και στην παραγωγή των υπηρεσιών που είναι συνυφασμένες με τον κύκλο της αριστείας, είτε αυτή είναι κοινωνική είτε περιβαλλοντική.

Αφετέρου συμβάλει στην απασχόληση ανέργων, με την έννοια ότι μπορεί να στοιχηθεί αυτή η δραστηριότητα, όπως παράδειγμα η χρηματοδότηση ενός προγράμματος ή άλλων δράσεων στην απασχόληση ανέργων.

Ακόμη βέβαια και αυτό ισχύει και για την ίδια την κοινωνική αριστεία, απαιτούνται κάποιοι ιθύνοντες για να σχεδιάσουν και να εφαρμόσουν αυτές τις δράσεις και εκεί έχουμε απασχόληση ανέργων που κατέχουν επίπεδο προχωρημένων σπουδών.

Η απασχόληση αυτή των ανέργων φέρνει εσωτερικά αποτελέσματα στην επιχείρηση, με την τόνωση και αμοιβαιότητα του εργασιακού δυναμικού, μια ανάπτυξη των εργασιακών σχέσεων και εξωτερική απόδοση και απόδοση συναίνεσης προς την εταιρεία από την κοινωνία, από το κοινωνικό περιβάλλον.

Τέλος, ειδικά στο σχεδιασμό της περιβαλλοντικής αριστείας και την εφαρμογή της απαιτούνται πολλές τεχνικές προσαρμογές και συμμορφώσεις, οι οποίες απαιτούν ειδικότητες αλλά και ανειδίκευτους εργαζόμενους που θα συμβάλλουν στην ολοκληρωμένη αυτή περιβαλλοντική προσαρμογή της επιχείρησης.

Ε. Αυτονόητη είναι μέσα από όλα αυτά η ηθική προστασία και ο πολιτισμός των επιχειρήσεων. Η προστασία αυτή περνάει βέβαια μέσα από την προστασία της κοινωνίας και του περιβάλλοντος. Εδώ να σημειώσουμε τελικά ότι διαπιστώνουμε έναν ιστό που υφαίνεται για την ανάπτυξη του τριτογενούς τομέα, του τομέα των υπηρεσιών και ταυτόχρονα και του τρίτου τομέα, του κοινωνικού τομέα.

Η εφαρμογή της κοινωνικής αριστείας, η διεκδίκηση της κοινωνικής και της περιβαλλοντικής αριστείας, συμβάλλει σε προσαρμογές και καινοτομία. Στη χώρα μας την Ελλάδα η δικτύωση, οι προοπτικές και οι δράσεις, πρέπει να εξεταστούν ολοκληρωμένα για να διαμορφώσουμε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο καθοριστικό ρόλο παίζουν τα θεσμικά κίνητρα.

Πρέπει να υπάρξει ένας διάλογος για αυτά τα κίνητρα, και επίσης μέσα από διάλογο να διαμορφώσουμε και ένα περιβάλλον για τις δράσεις αυτές. Πιστεύω ότι πρέπει να ευνοήσουμε και να υποστηρίξουμε αποφασιστικά Κοινωνικές Συμπράξεις και επίσης να διαμορφώσουμε Κοινωνικούς Λογαριασμούς.

Είμαστε στην προοπτική για την διαμόρφωση μιας μεγάλης συμμαχίας όπου χρειάζονται θεσμικές συναντήσεις για την αριστεία και τις επικοινωνιακές δράσεις που πρέπει να στηρίζουν την αριστεία και την κοινωνική ευθύνη. Παράλληλα πρέπει να κατοχυρώσουμε στην κοινωνική αριστεία, στα βραβεία μια αξιολόγηση, με αναγνωρίσιμη, με αξιόπιστη αξιοκρατία που θα δικαιώνει τον επιχειρηματία και την κοινωνία αλλά και τους συνεργούς αυτής της ενθάρρυνσης και της έμπνευσης στην κοινωνία που πολύ συχνά είναι οι εθελοντικές ομάδες, που χρειάζονται ηθικά κίνητρα και πόρους για δράσεις που δεν τις εκτελεί κανείς και που τόσο πολύ τις χρειαζόμαστε.

Τέλος θα ήθελα να σας ευχαριστήσω και να σημειώσουμε ότι θα στηρίξουμε ένα δίαυλο επικοινωνίας μετά από το συνέδριο αυτό για την επεξεργασία και την προώθηση των συμπερασμάτων, ώστε να διαμορφωθεί η συμμαχία που προαναφέραμε, η οποία ήδη από την διοργάνωση αυτού του συνεδρίου διαφαίνεται αρκετά.