ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΔΙΚΤΥΟ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ

 Υφιστάμενη κατάσταση ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην περιοχή του Βόλου

Είναι πανελληνίως γνωστό ότι η ευρύτερη περιοχή της πόλης του Βόλου αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα ατμοσφαιρικής ρύπανσης, το οποίο σταδιακά επιδεινώνεται, με δυσμενείς συνέπειες για τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον της περιοχής.
Το πρόβλημα εντοπίζεται σε δύο κυρίως ρυπαντές: a) τα αιωρούμενα σωματίδια TSP τα οποία έχουν διάμετρο μικρότερη ή ίση των 500μm και b) τα αιωρούμενα σωματίδια ΡΜ10, με διάμετρο μικρότερη ή ίση των 10μm.
Επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία από τα αιωρούμενα σωματίδια
Σύμφωνα με τους ειδικούς επιστήμονες και τους ιατρούς η συσχέτιση ατμοσφαιρικής ρύπανσης και της ζημιάς που αυτή προκαλεί στην ανθρώπινη υγεία, είναι επιστημονικά τεκμηριωμένες. Στην ατμοσφαιρική ρύπανση αποδίδεται σύμφωνα με τους ειδικούς ιατρούς και τη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία, η συχνή εμφάνιση χρόνιων παθήσεων, όπως η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, η χρόνια βρογχίτιδα, το εμφύσημα και το βρογχικό άσθμα. Από επιδημιολογικές μελέτες βρέθηκε ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση αυξάνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών επεισοδίων (έμφραγμα μυοκαρδίου, αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο), θανατηφόρων και μη. Επιπλέον, αυξάνει τον κίνδυνο για καρκίνο του πνεύμονα και παθήσεις του αναπνευστικού. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος σε ευαίσθητες ομάδες του πληθυσμού. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία της Κομισιόν, κάθε χρόνο, 370 χιλιάδες άνθρωποι στην Ευρώπη χάνουν πρόωρα τη ζωή τους εξαιτίας ασθενειών που σχετίζονται με την ατμοσφαιρική ρύπανση. Νέα οδηγία θεσπίζει, επιτέλους για πρώτη φορά, δεσμευτικά όρια για τα λεπτά αιωρούμενα σωματίδια ΑΣ 2,5.
Οι ασθένειες, που οφείλονται στα σημερινά επίπεδα των αερόφερτων σωματιδίων, προκαλούν ανά έτος 100.000 επιπλέον εισαγωγές σε νοσοκομεία.
Όρια εκπομπών αέριων ρύπων
Η οδηγία 1999/30/ΕΚ θέτει τους περιορισμούς για τα σωματίδια ΡΜ10, που φαίνονται στον παρακάτω πίνακα:
Πίνακας 1: Οριακές τιμές για τα σωματίδια PM10
    Περίοδος αναφοράςγια τον υπολογισμότου μέσου όρου    Οριακή τιμή    Περιθώριο ανοχής    Προθεσμίασυμμόρφωσηςπρος την οριακή τιμή
24ωρη οριακή τιμή για την προστασία της ανθρώπινηςυγείας    24h    50 μg/m3 ΡΜ10 των οποίων δεν πρέπει να σημειώνεται υπέρβαση περισσότερες από 35 φορές ανά ημερολογιακό έτος    50 % κατά την έναρξη ισχύος της παρούσας οδηγίας, μειούμενο από την 1η  Ιανουαρίου 2001, και κατόπιν κάθε 12 μήνες κατά ίσο ετήσιο ποσοστό, ώστε να φθάσει το 0 % την 1η Ιανουαρίου 2005     1η Ιανουαρίου 2005
Ετήσια οριακή μέση τιμή για την προστασία της ανθρώπινηςΥγείας    Ημερολογιακό έτος    40 μg/m3 ΡΜ10    20 % κατά την έναρξη ισχύος της παρούσας οδηγίας, μειούμενο από την 1η  Ιανουαρίου 2001, και κατόπιν κάθε 12 μήνες κατά ίσο ετήσιο ποσοστό, ώστε να φθάσει το 0 % την 1η Ιανουαρίου 2005    1η Ιανουαρίου 2005
Από 1η Ιανουαρίου του 2010 οι επιτρεπόμενες υπερβάσεις ανά ημερολογιακό έτος, για το μέσο όρο του εικοσιτετραώρου μειώνονται σε 7 από 35 που είναι σήμερα. Επιπλέον, ο μέσος όρος της ετήσιας οριακής τιμής μειώνεται στο μισό από τα 40μg/m3 που είναι σήμερα (20μg/m3) .
Γίνεται φανερό ότι η ανησυχία της Ευρωπαϊκής Ένωσης περί των ορίων προστασίας της ανθρώπινης υγείας είναι έκδηλη και γι’ αυτό προβαίνει σε αυστηρότερα μέτρα μειώνοντας τα όρια εκπομπών. 
Μέτρηση ρύπων
Το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και συγκεκριμένα το Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Βιομηχανίας έχει εγκαταστήσει σταθμό μέτρησης αιωρούμενων σωματιδίων στο Πεδίο του Άρεως. Οι μετρήσεις που πραγματοποιούνται στο συγκεκριμένο σταθμό αφορούν στα σωματίδια ΡΜ10. Τα στοιχεία που παρατίθενται στη σελίδα του πανεπιστημίου είναι άκρως ανησυχητικά, αφού διαπιστώνονται συνεχείς υπερβάσεις των ορίων εκπομπής.
Στο Παράρτημα Ι παρατίθενται ενδεικτικά οι Πίνακες των μέσων ωριαίων τιμών αιωρούμενων σωματιδίων αλλά και του μέσου όρου ανά εικοσιτετράωρο, για τους μήνες Ιανουάριο και Φεβρουάριο του 2008. Μόνο για το μήνα Ιανουάριο οι ημέρες όπου ο μέσος όρος εικοσιτετραώρου ξεπέρασε το όριο των 50μg/m3 , ανέρχονται στις 20. Αντίστοιχα, για το μήνα Φεβρουάριο οι ημέρες υπέρβασης ανέρχονται στις 15. Είναι πλέον φανερό ότι στους πρώτους δύο μήνες του έτους έχουν εξαντληθεί οι 35 υπερβάσεις που προβλέπονται από την Ευρωπαϊκή Οδηγία. Επιπλέον, την 26 και 27 Φεβρουαρίου 2008, οι μετρήσεις έδειξαν ως μέγιστη (στιγμιαία) τιμή για τα αιωρούμενα σωματίδια ΡΜ10 τα 409μg/m3, δηλαδή τιμή 8 φορές πάνω από τα όρια.
Η ίδια εικόνα παρουσιάζεται και στα προηγούμενα έτη, όπου οι μέσες τιμές για τα έτη 2003,2004,2005,2006 και 2007 ανέρχονται σε 97,109, 116, 124, και 124 μg/m3 αντίστοιχα (στοιχεία Συνηγόρου του Πολίτη και ΔΕΥΑΜΒ)
Οι υπερβάσεις των τιμών της ατμοσφαιρικής ρύπανσης ξεπερνούν σταθερά, κατά πολύ το όριο των 35 ημερών ανά έτος, που έχει θέσει η Κοινοτική Οδηγία 1999/30/ EΚ με όριο τα 50 μg/m3 μέτρο αέρα, αλλά και το Παράρτημα ΙΙΙ της Πράξης του Υπουργικού Συμβουλίου (ΠΥΣ) 34/2002 (ΦΕΚ 125/5.6.2002). Τα τελευταία χρόνια η μέση ετήσια τιμή των σωματιδίων ΡΜ10 ξεπερνά το όριο των 40 μg/m3 που θεσπίστηκε από την ΕΕ.
Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι αρκετές από τις αυξημένες τιμές παρατηρούνται κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, όπου οι καυστήρες θέρμανσης δε βρίσκονται σε λειτουργία, αλλά και κατά τις πρωινές ώρες 3-4π.μ. όπου η κίνηση των οχημάτων είναι σαφώς μειωμένη.
Ιδιαίτερα προβλήματα προκύπτουν από τη ρύπανση που δημιουργείται από τις δραστηριότητες στο λιμάνι του Βόλου. Πρέπει να προχωρήσει η ΜΠΕ για το λιμάνι και να εκδοθούν οι περιβαλλοντικοί όροι. Οι περίοικοι έχουν τον υψηλότερο δείκτη θνησιμότητας στην πόλη του Βόλου και δικαιούνται προστασία της υγείας τους και καλύτερες συνθήκες διαβίωσης.
Αναμφισβήτητα το πρόβλημα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην πόλη του Βόλου είναι υπαρκτό, δεδομένο, ανησυχητικό και αυξανόμενο, αποτελώντας μείζον θέμα. Δυστυχώς όμως η χειρότερη παράμετρος αυτού προβλήματος, είναι ότι δε φαίνεται να υπάρχει προοπτική αποτελεσματικής αντιμετώπισης, αφού οι φορείς της πόλης είτε παρακολουθούν αμέτοχοι τα αποτελέσματα των μετρήσεων, είτε επιδίδονται σε χαρτοπόλεμο ανακοινώσεων και εντυπώσεων, ως «αναρμόδιοι» να ασχοληθούν με το θέμα. 
H Περιβαλλοντική Πρωτοβουλία Μαγνησίας, δικαιώνοντας για άλλη μια φορά την επωνυμία της, πήρε την πρωτοβουλία και την 6η Μαρτίου 2008 προχώρησε σε επίσημη καταγγελία του προβλήματος και των συνιστωσών αυτού (όπως η πλημμέλεια των αρμόδιων υπηρεσιών και η παράνομη λειτουργία μεγάλων ρυπαντών της πόλης, όπως π.χ. το εργοστάσιο της ΑΓΕΤ) στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καταθέτοντας στοιχεία, μαζί με υπογραφές 1810 κατοίκων της πόλης (συγκεντρώθηκαν μέσα σε 3 μέρες).
Κάθε κράτος μέλος της Ε.Ε. είναι υπεύθυνο για την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου στην εσωτερική έννομη τάξη του. Δυνάμει των συνθηκών, η Επιτροπή των ΕΚ επαγρυπνεί για την ορθή εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου. Συνεπώς όταν ένα κράτος μέλος δεν τηρεί αυτό το δίκαιο η Επιτροπή προβαίνει στα διαβήματα που κρίνει δικαιολογημένα.
Η Περιβαλλοντική Πρωτοβουλία (και) με αυτή την κίνηση, αυτή τη φορά στα Ευρωπαϊκά όργανα, κατήγγειλε τις πράξεις και τις παραλείψεις της  Ελληνικής Διοίκησης και ζήτησε την  άμεση παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την τήρηση της κοινοτικής νομοθεσίας, όπως αυτή έχει εναρμονιστεί μέσω των εγχώριων νομοθετημάτων και την προστασία της υγείας των πολιτών της και τη διαφύλαξη του περιβάλλοντος.
Σε γενικές γραμμές η αύξηση του ποσοστού των μικροσωματιδίων στον αέρα, οφείλεται, σύμφωνα με όλους τους επιστήμονες, στους ακόλουθους κύριους παράγοντες: α) βιομηχανίες, β) κυκλοφοριακό, γ) καυστήρες, δ) οικοδομικές εργασίες και ε) εργασίες οδοποιίας. Ωστόσο, ένας από τους κυριότερους παράγοντες που επιτείνουν το πρόβλημα αυτό είναι η ανεξέλεγκτη λειτουργία μεγάλων βιομηχανιών κοντά στην πόλη, οι οποίες χωροθετήθηκαν πριν από 30 χρόνια περίπου, όταν το ανθρωπογενές σύστημα ήταν τελείως διαφορετικό. Μια από αυτές τις βιομηχανίες είναι το εργοστάσιο παραγωγής τσιμέντου «ΟΛΥΜΠΟΣ» της ΑΓΕΤ-ΗΡΑΚΛΗΣ, ισχύος 101.000 kW, και εκπομπών περίπου 3.000.000 τόνων CO2, το οποίο λειτουργεί στο 5ο χλμ. Ε.Ο. Βόλου-Αγριάς, στο Νομό Μαγνησίας. Η λειτουργία μιας τόσο μεγάλης βιομηχανικής εγκατάστασης, δίπλα από το πολεοδομικό συγκρότημα του Βόλου, παραβιάζει την αρχή της φέρουσας ικανότητας της περιοχής και δημιουργεί πολλά περιβαλλοντικά προβλήματα.
Είναι γνωστό ότι από τις 29 Ιανουαρίου του 2007 έχει λήξει η έγκριση περιβαλλοντικών όρων του εργοστασίου της ΑΓΕΤ και έκτοτε, και μέχρι σήμερα, λειτουργεί παράνομα, χωρίς κανένας μέχρι σήμερα να έχει υποστεί συνέπειες, είτε αυτός είναι η ΑΓΕΤ είτε κάποιος άλλος.
Στο εργοστάσιο της ΑΓΕΤ-ΗΡΑΚΛΗΣ χρησιμοποιούνται ετησίως, σύμφωνα με την προηγούμενη έγκριση περιβαλλοντικών όρων, 330.000 τόνοι γαιάνθρακα, 100.000 τόνοι pet-coke και 12.000 τόνοι βαρύ καύσιμο πετρέλαιο (μαζούτ). Μετά από έλεγχο που διενεργήθηκε από την Ειδική Υπηρεσία Επιθεωρητών Περιβάλλοντος (ΕΥΕΠ) του ΥΠΕΧΩΔΕ στις 24.05.2006 διαπιστώθηκε ότι η ΑΓΕΤ καίει παράνομα, καθ’ υπέρβαση της Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων, σχεδόν διπλάσιους τόνους Pet Coke 150.000-200.000 tn/έτος (και μάλιστα αυτό σύμφωνα με δήλωση της ίδιας της εταιρείας).
Στο Παράρτημα ΙΙ παρουσιάζονται στοιχεία που αφορούν στη σύσταση του Pet Coke και στις εκπομπές ρύπων που προκύπτουν από τη χρήση του.
Αξίζει να αναφέρει κανείς τις διατάξεις του Ν.2965/01 (όπως τροποποιήθηκε από το Ν. 3175/03), στον οποίο αναφέρεται πώς οι βιομηχανίες και βιοτεχνίες που χρησιμοποιούν υγρά καύσιμα και λειτουργούν εντός των ορίων δήμων, υποχρεούνται να μεταβούν σε φυσικό αέριο, εντός 1 έτους από την ημερομηνία που καθίσταται δυνατή η τροφοδοσία τους.
Δημιουργείται τεράστιο ζήτημα ευνομίας για την πολιτεία και οι ευθύνες για την προστασία της υγείας των πολιτών είναι εξίσου μεγάλες.
Προτεινόμενα μέτρα για την αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης
1. Μετρήσεις και έλεγχοι
Προκειμένου να βρεθούν τα βέλτιστα μέτρα και να αντιμετωπιστεί η ατμοσφαιρική ρύπανση πρέπει να προσδιοριστούν, τόσο οι αέριοι ρύποι που συμβάλουν στη ρύπανση, όσο και οι κυριότερες πηγές αυτών. Από μετρήσεις που γίνονται στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, για τα αιωρούμενα σωματίδια, φαίνεται ότι ο συγκεκριμένος ρύπος αποτελεί σημαντικό πρόβλημα στην πόλη του Βόλου. Είναι κοινό μυστικό ότι η κυριότερη πηγή της μόλυνσης αυτής είναι η βιομηχανική μονάδα ΑΓΕΤ Ηρακλής. Επομένως, κρίνεται αναγκαία η αναλυτική και συχνή μέτρηση των αέριων ρύπων με την εγκατάσταση νέων σταθμών μετρήσεων σε διάφορα σημεία, όπως στις 2 βιομηχανικές μονάδες της πόλης, σε μεμονωμένες μονάδες εκτός βιομηχανικών περιοχών, όπως ΑΓΕΤ Ηρακλής στην περιοχή του λιμανιού και στην πόλη του Βόλου.
Οι μετρήσεις αυτές πρέπει να πραγματοποιούνται σύμφωνα τους όρους που καθορίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση στην Οδηγία 1999/30 και το Υπουργικό Συμβούλιο με την πράξη 34 (ΦΕΚ 125 Α/2002). Τα αποτελέσματα των μετρήσεων αυτών πρέπει να είναι άμεσα διαθέσιμα στον οποιοδήποτε και ιδιαίτερα σε περιπτώσεις που υπάρχει υπέρβαση στα όρια που θέτουν οι παραπάνω αποφάσεις, να ενημερώνεται άμεσα το κοινό μέσω των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Σε περιπτώσεις που υπάρχει έξαρση στις τιμές των μετρούμενων ρύπων να λαμβάνονται άμεσα μέτρα, όπως απαγόρευση της κυκλοφορίας αυτοκινήτων, προσωρινό κλείσιμο βιομηχανιών, μέχρι οι ρύποι να φτάσουν στα επιτρεπόμενα όρια. Αξίζει να σημειωθεί ότι μέχρι και σήμερα δεν έχουν δοθεί στη δημοσιότητα τα αποτελέσματα της μελέτης που είχε αναλάβει το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και τα οποία έπρεπε να έχουν παραδοθεί τον Ιανουάριο του 2008.
Αναγκαίος κρίνεται και ο έλεγχος των ήδη (όπου υπάρχουν) εγκατεστημένων φίλτρων και όπου κρίνεται απαραίτητο να επιβάλλεται αντικατάσταση τους με νέα σύγχρονα φίλτρα, ενώ μονάδες που εφαρμόζουν ξεπερασμένες τεχνολογίες τόσο παραγωγής όσο και απομάκρυνσης αέριων ρύπων και συγκράτησης αιωρούμενων σωματιδίων οφείλουν να στραφούν σε νέες και φιλικότερες προς το περιβάλλον τεχνολογίες.
Στο πλαίσιο περιορισμού της ρύπανσης που προκαλείται από την κεντρική θέρμανση των κτιρίων της πόλης προτείνεται να ενταθούν οι έλεγχοι για την ορθή λειτουργία των λεβήτων σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία. Επιπλέον, εντατικός πρέπει να είναι και ο έλεγχος λειτουργίας και εκπομπών των δημόσιων και ιδιωτικών οχημάτων. Και στις δύο παραπάνω περιπτώσεις οι έλεγχοι πρέπει να γίνονται από τεχνικούς που θα διαθέτουν σχετική άδεια, όπως ορίζει και η εκάστοτε νομοθεσία.
2. Χρήση εναλλακτικών καυσίμων και εξοικονόμηση ενέργειας
Είναι ευρέως γνωστό ότι για το μεγαλύτερο μέρος της αέριας ρύπανσης στην πόλη του Βόλου ευθύνονται οι βιομηχανικές μονάδες, οι οποίες χρησιμοποιούν τεράστιες ποσότητες καυσίμου, κυρίως άνθρακα και πετρέλαιο και παράγωγα του, όπως για παράδειγμα το pet coke που χρησιμοποιεί η ΑΓΕΤ Ηρακλής. Επομένως, γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι αντικατάσταση των συμβατικών καυσίμων είτε με φυσικό αέριο είτε με οποιοδήποτε άλλο εναλλακτικό καύσιμο θα επιφέρει ευνοϊκές αλλαγές στην ατμόσφαιρα της πόλης.
Πολλές μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις προχωρούν σταδιακά σε αντικατάσταση των οχημάτων δημόσιας χρήσης συμβατικής τεχνολογίας με νέα που καταναλώνουν εναλλακτικό καύσιμο και κυρίως φυσικό αέριο. Επιπρόσθετα, τα οχήματα θα πρέπει θα πρέπει πληρούν συγκεκριμένες απαιτήσεις που καθορίζονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση με τα πρότυπα EURO IV και EURO V. Επομένως, προτείνεται είτε η αντικατάσταση του στόλου των αστικών συγκοινωνιών και των απορριμματοφόρων του δήμου με νέα, είτε η αντικατάσταση των συμβατικών πετρελαιοκινητήρων με νέους που θα μπορούν να καταναλώνουν είτε φυσικό αέριο είτε βιοκαύσιμα.
Οι μεγάλες ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις οφείλουν να στραφούν σε εναλλακτικές πηγές ενέργειας για να καλύψουν τις ανάγκες τους σε ενέργεια, και ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες όπου η ζήτηση είναι μεγαλύτερη, και ίσως η πιο ενδεδειγμένη λύση είναι τα φωτοβολταϊκά συστήματα.
Η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση του κοινού σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος και κατ’ επέκταση προστασίας της ατμόσφαιρας είναι ένα θέμα που πρέπει να απασχολήσει όλους τους αρμόδιους τοπικούς φορείς και πρέπει να γίνει βάση συγκεκριμένης στρατηγικής και προγράμματος. Πιο συγκεκριμένα, πρέπει να ευαισθητοποιηθεί το κοινό σε θέματα
-    κυκλοφορίας, όπως απομάκρυνση αυτοκινήτων παλαιάς τεχνολογίας, επιλογή αυτοκινήτου χαμηλών εκπομπών ρύπων, αποφυγή άσκοπης χρήσης αυτοκινήτων, οικονομική οδήγηση, χρήση ποδηλάτου,
-    θέρμανσης-ψύξης, όπως τακτική συντήρηση μηχανημάτων, εγκατάσταση μονώσεων των κτιρίων, αποφυγή υπερβολικής και άσκοπης χρήσης, λειτουργία σε λογικές θερμοκρασίες και
-    ορθολογικής χρήσης και εξοικονόμησης ενέργειας, όπως χρήση οικονομικών λαμπτήρων, απενεργοποίηση συσκευών που δεν χρησιμοποιούνται, αποφυγή άσκοπης κατανάλωσης ενέργειας, ανακύκλωση.
3. Θέρμανση-ψύξη κτιρίων
Με την τακτική συντήρηση των καυστήρων και των κλιματιστικών επιτυγχάνεται βελτίωση της λειτουργίας των συστημάτων και αύξηση της απόδοσης τους, με ταυτόχρονη μείωση των εκπομπών ακατάλληλων ουσιών. Επίσης, κρίνεται αναγκαία και η απόσυρση παλαιών συστημάτων θέρμανσης-ψύξης και η αντικατάστασης τους με νέα, πιο οικολογικά και πιο φιλικά προς το περιβάλλον.
Επιπλέον, απαραίτητη κρίνεται και η στροφή σε νέους τρόπους κατασκευής κτιρίων με το σχεδιασμό βιοκλιματικών κτιρίων, τα οποία θα έχουν μικρή ή αμελητέα ανάγκη για θέρμανση και ψύξη.
4. Κυκλοφορία
Για να μειωθούν οι εκπομπές των αέριων ρύπων από τα οχήματα που κινούνται στους δρόμους της πόλης του Βόλου πρέπει να εξετασθεί η μείωση της κυκλοφορίας τόσο των ιδιωτικών όσο και των δημόσιων οχημάτων, κυρίως στους κεντρικούς δρόμους, ενώ απαραίτητη κρίνεται και η μείωση ή απαγόρευση των μεγάλων οχημάτων, ιδιαίτερα κατά τις ώρες αιχμής.
Τέλος, προτείνεται η προώθηση της χρήσης της αστικής συγκοινωνίας, γεγονός που προϋποθέτει τη χρήση φιλικότερων οχημάτων αλλά και την αναβάθμιση των προσφερόμενων υπηρεσιών.

Κούτλα Ιωάννα                Λεοντίδης Βλάσης
MSc. Μηχανολόγος Μηχανικός Π.Θ.       MSc. Χημικός Μηχανικός Α.Π.Θ.

         ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ
         Γιάννης Γερόπουλος                     Κώστας Βολιώτης

Ο πετρελαϊκός οπτάνθρακας είναι παραπροϊόν της διύλισης πετρελαίου. Παράγεται κατά την πυρόλυση των υπολειμμάτων της τροφοδοσίας και από την απόσταξη των πιο βαριών πετρελαίων. Πρόκειται για ένα μαύρο κοκκώδες υλικό που αποτελείται κυρίως από άνθρακα. Η σύστασή του ποικίλει ανάλογα με την ποιότητα του πετρελαίου από το οποίο προήλθε, καθώς επίσης και τις μεθόδους επεξεργασίας. Το pet-coke εμπορεύεται και διακινείται κυρίως σε κοκκώδη μορφή και σε λιγότερες περιπτώσεις εν διαλύσει μέσα σε νερό. Πριν την καύση του θρυμματίζεται ώστε να αποκτήσει μικρότερη κοκκομετρία. Όταν μεταφέρεται υπό τη μορφή σκόνης πρέπει να λαμβάνονται ιδιαίτερα μέτρα προφύλαξης για την αποφυγή της διασποράς του. Το ίδιο ισχύει και στις φάσεις της προσωρινής αποθήκευσης, του θρυμματισμού και της μεταφοράς στην εστία καύσης, για την προστασία των εργαζομένων και των γειτονικών περιοχών.
Η τυπική του σύσταση παρουσιάζεται στον πίνακα που ακολουθεί.

Στοιχειακή ανάλυση (% κ.β.)   
Άνθρακας    75-90
Υδρογόνο    2-5,5
Οξυγόνο    1,3-2,6
Θείο    3,4-8,0
Άζωτο    1,1-1,9
Άλλες αναλύσεις (% κ.β.)   
Τέφρα    0,2-0,8
Ιχνοστοιχεία μετάλλων (ppm)   
Ψευδάργυρος    1-120
Βανάδιο    140-2.000
Νικέλιο    80-450

Χρησιμοποιείται κυρίως ως καύσιμο για την παραγωγή ενέργειας, ενώ εξευγενισμένες ποιότητές του χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ηλεκτροδίων.
Το κυριότερο πλεονέκτημά του ως καυσίμου είναι η πολύ καλή αναλογία θερμογόνου δύναμης και τιμής. Αξίζει να σημειωθεί πώς καθώς τα τελευταία χρόνια τα διυλιστήρια όλου του κόσμου χρησιμοποιούν ολοένα και πιο βαριές ποιότητες πετρελαίου, η παραγωγή του pet-coke αυξάνεται συνεχώς. Επιπλέον οι παραγόμενες ποσότητες δεν ακολουθούν νόμους προσφοράς και ζήτησης, καθώς πρόκειται για παραπροϊόν.
Τα μειονεκτήματά είναι τόσο τεχνικά όσο και περιβαλλοντικά. Από τεχνικής άποψης, η χαμηλή του περιεκτικότητα σε πτητικές ενώσεις το καθιστά δυσκολότερο να αναφλεγεί, με αποτέλεσμα να απαιτούνται υψηλότερες θερμοκρασίες. Επίσης, το σημαντικό στερεό υπόλειμμα μετά την καύση (περίπου 4%), που επικάθεται υπό μορφή σκόνης μπορεί να δημιουργήσει σημαντικά προβλήματα στον ηλεκτρομηχανολογικό εξοπλισμό και να αυξήσει τις απαιτήσεις συντήρησης και επισκευών.
Από περιβαλλοντικής άποψης, η υψηλή περιεκτικότητα σε θείο, καθώς επίσης και οι ποσότητες βαρέων μετάλλων που υπάρχουν στην τέφρα αποτελούν πολύ σημαντικούς κινδύνους για τις περιοχές οι οποίες γειτνιάζουν με τις εστίες καύσης που χρησιμοποιούν pet-coke.
Το παραγόμενο διοξείδιο του θείου έχει τοξικές δράσεις (βρογχίτιδα, βρογχόσπασμος), ενώ θεωρείται και πιθανό καρκινογόνο.
Το βανάδιο επίσης προκαλεί τοξικές δράσεις, κυρίως στα μάτια και την ανώτερη αναπνευστική οδό. Η συστηματική έκθεση σε τοξικά μέταλλα, μεταξύ των οποίων και το βανάδιο, μπορεί να προκαλέσει οξείες και χρόνιες νόσους του αναπνευστικού (εμφύσημα, καρκίνος πνεύμονα, ίνωση, άσθμα).
Το νικέλιο, ο σίδηρος και ο χαλκός μπορούν, σε τοξικές δόσεις, να προκαλέσουν διάφορες τοξικές δράσεις, μεταξύ των οποίων και καρκινογένεση.
Τέλος ο στοιχειακός άνθρακας (αιθάλη) και ειδικά σε λεπτό διαμερισμό, όπως γίνεται το υλικό προ της καύσης, είναι υπαίτιος πρόκλησης χρόνιας βρογχίτιδας, άσθματος  ακόμη και πνευμονοκονίωσης (σωματίδια PM10).
Το συγκεκριμένο υλικό (pet-coke), με ίση θερμογόνο δύναμη με το μαζούτ χαμηλού θείου, είναι ιδιαίτερα επιβαρημένο σε ρυπογόνους παράγοντες. Ενδεικτικά αναφέρουμε:
Περιεκτικότητα σε θείο (S): 4,5 - 8 %, όταν το ανώτατο όριο για το μαζούτ χαμηλού θείου είναι από 1/1/2005 μόλις 1 %.
Τέφρα (αιωρούμενα): Σε ποσοστά που κυμαίνονται από 0,9 - 1,53 % w/w, όταν το ανώτατο όριο για το μαζούτ είναι 0,1 %.
Βανάδιο: 500 – 2000 ppm, όταν το ανώτατο όριο για το μαζούτ είναι 120 ppm.
Βαρέα μέταλλα: σε υψηλά ποσοστά, όπως Νικέλιο (τοξικό), 510 ppm, μαγγάνιο 40 ppm κ.ά.
Υψηλά ποσοστά πτητικών συστατικών: (14,1 % w/w – Κρατικό Χημείο Χαλκίδας, 4-7-2002) αποτελούμενων κατά κύριο λόγο από πολυαρωματικούς υδρογονάνθρακες (PAH’s) οι οποίοι εμφανίζουν καρκινογόνο δράση και ιδιαίτερα όταν δρουν συνεργιστικά με βαρέα μέταλλα και αιωρούμενα σωματίδια. Αυτή η ιδιότητα, καθιστά το υλικό (pet-coke) τουλάχιστο προβληματικό, καθώς βρίσκεται αποθηκευμένο σε υπαίθριο χώρο, κατά τη μεταφορά και το χειρισμό του από τους εργαζόμενους αλλά και κατά την καύση του.