ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΔΙΚΤΥΟ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ

Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ  (ΣΠΕ)

Του Νικολάου Μόσχου

Στις 21 Ιουλίου 2001 θεσπίστηκε, μετά από 15 χρόνια σκληρών διαπραγματεύσεων η Οδηγία 2001/42/EK,  σχετικά με την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων για το περιβάλλον, γνωστή και ως Οδηγία Σ.Π.Ε.. Η Οδηγία αυτή ενσωματώθηκε στο ελληνικό δίκαιο με την ΚΥΑ 107017/28.8.2006 (ΦΕΚ 1225 Β’/5.9.2006), και αφού είχαν περάσει δύο χρόνια από την λήξη της προθεσμίας (21.7.2004) για τη μεταφορά της και ενώ η Ε.Ε. είχε ήδη κινήσει  τη διαδικασία παραπομπής της χώρας στο Δ.Ε.Κ.

Η Οδηγία αυτή καθιερώνει την διαδικασία της Στρατηγικής Περιβαλλοντικής Εκτίμησης (Σ.Π.Ε.)  και  έρχεται να καλύψει την ανάγκη υψηλού επιπέδου προστασίας του περιβάλλοντος καθώς και ενσωμάτωσης περιβαλλοντικής πολιτικής στις τομεακές πολιτικές κατά την προετοιμασία και θέσπιση σχεδίων και προγραμμάτων.  Η Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση είναι η διαδικασία εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων σχεδίου ή προγράμματος η οποία περιλαμβάνει την εκπόνηση στρατηγικής μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων (Σ.Μ.Π.Ε.), τη διεξαγωγή διαβουλεύσεων, τη συνεκτίμηση της ΣΜΠΕ και των αποτελεσμάτων των διαβουλεύσεων κατά τη λήψη της απόφασης καθώς και την ενημέρωση σχετικά με την απόφαση αυτή. Αποτελεί ένα πρόσθετο και ιδιαίτερα σημαντικό εργαλείο για τη χάραξη περιβαλλοντικής πολιτικής, αφού επιβάλλει την εκ των προτέρων εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των σχεδίων και προγραμμάτων, καθώς και την εξέταση των εναλλακτικών λύσεων.

               Η ΣΠΕ παρέχει σημαντικά οφέλη τόσο για την προστασία του περιβάλλοντος όσο και για την ενσωμάτωση των αρχών της αειφορίας σε ανώτερα και προγενέστερα στάδια σχεδιασμού από αυτά των έργων και δραστηριοτήτων. Μέχρι σήμερα οι επιπτώσεις στο περιβάλλον από διακριτά έργα υποβάλλονται σε εκτίμηση βάση των οδηγιών για την περιβαλλοντική αδειοδότηση.  Η εκτίμηση αυτή ωστόσο γίνεται σε ένα στάδιο όπου συχνά, οι δυνατότητες να γίνουν κάποιες σημαντικές αλλαγές είναι περιορισμένες. Με αφορμή την ΣΠΕ οι αποφάσεις αυτές που αφορούν στη χωροθέτηση έργων ή στην επιλογή των εναλλακτικών λύσεων, μπορεί να έχουν ληφθεί ήδη στο πλαίσιο σχεδίων για έναν ολόκληρο τομέα ή γεωγραφική περιοχή πριν φθάσουμε στα έργα. Τούτο σημαίνει ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται ενώ τα σχέδια είναι πρακτικά υπό ανάπτυξη και μπορούν να υιοθετούνται σε εύθετο χρόνο.

            Ως περιπτώσεις εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων σε σχέδια ή προγράμματα μπορούν να θεωρηθούν και οι περιπτώσεις εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων σύνθετων και σε μεγάλη κλίμακα και έκταση αναπτυσσόμενων έργων. Τέτοιες περιπτώσεις είναι  π.χ. η συνολική και ολοκληρωμένη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων της μερικής εκτροπής του ποταμού Αχελώου προς τη Θεσσαλία ή η εκτίμηση για τα Ολυμπιακά Έργα που συμπεριλαμβάνονταν στο φάκελο υποψηφιότητας της Αθήνας. 

Ωστόσο η ελληνική Διοίκηση για άλλη μια φορά έκανε το θαύμα της, με αποτέλεσμα ένα χρήσιμο περιβαλλοντικό εργαλείο όπως αυτό της διαδικασίας της ΣΠΕ, φρόντισε να το ενσωματώσει μέσω της ΚΥΑ 107017/28.8.2006, με έναν τρόπο πλημμελή, προκαλώντας πολλά προβλήματα και δημιουργώντας δυσμενείς εντυπώσεις. Ήδη ο Σύλλογος Ελλήνων Πολεοδόμων και Χωροτακτών Ελλάδας (ΣΕΠΟΧ), έχει καταθέσει αίτηση ακύρωσης κατά της ανωτέρω ΚΥΑ. Η απόφαση της Ολομέλειας του Δικαστηρίου αναμένεται με μεγάλο ενδιαφέρον.

                   Ανεξαρτήτως του τρόπου εναρμόνισης, τα πιο σημαντικά οφέλη, είναι ότι καθιερώνεται θεσμικά για πρώτη φορά η ένταξη περιβαλλοντικών θεωρήσεων στο σχεδιασμό. Γίνεται το πρώτο βήμα να αποτελέσει ο σχεδιασμός σε συνάρτηση με το περιβάλλον  συνείδηση. Επιπλέον θεσμοθετείται με τον πλέον επίσημο τρόπο η διαδικασία της κοινωνικής συμμετοχής και της δια-θεσμικής συνεργασίας. Μπορεί και αυτή να έχει τα προβλήματά της αλλά το κέρδος θα είναι μεγάλο. Η εποχή που η Διοίκηση αρνούνταν και την παραμικρή πληροφορία σε πολίτες για έργα ή δραστηριότητες, επειδή δεν είχαν έννομο συμφέρον δεν είναι καθόλου μακριά. Αποτελεί λοιπόν ένα θεσμικό κεκτημένο, που θα επηρεάσει και άλλα νομοθετήματα. Ο μεγαλύτερος φόβος είναι να μην εξελιχθεί ένα τέτοιο πολύτιμο εργαλείο σε  γραφειοκρατικό αναγκαίο κακό που θα λειτουργεί ως πρόφαση περιβαλλοντικής ευαισθησίας με εξαιρετικό αμφίβολο όφελος για το ίδιο το περιβάλλον.